گزارش زمين لرزه 08/12/1390،شمال راورکرمان

شکل (2) : مولفه قائم لرزه نگاشتهای ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه از زمین لرزه 08/12/1390شمال راور .

شکل (3): سازوکار کانونی زمین لرزه 08/12/1390شمال راور کرمان( اقتباس از سایت www.emsc-csem.org

شکل (4): سازوکار کانونی زمین لرزه های مهم منطقه ( اقتباس از سایت www.emsc-csem.org
2- پيشينه لرزه خيزی منطقه 
2-1-لرزه خیزی سده بیستم شمال استان کرمان
بررسی لرزه خیزی گستره حدود1 درجه در 1 درجه کانون زمین لرزه نشان می دهد که حدود829 رویداد لرزه ای در سده گذشته در منطقه رخ داده(شکل5)،که 44 مورد از آنها دارای بزرگای 5 و بیشتر از 5 است. این آمار نشان دهنده لرزه خیزی بالا در منطقه شمال استان کرمان می باشد. بزرگترین این زمین لرزه ها زمین لرزه 6 مردادماه 1360(28 ژوئیه 1981 میلادی) گلباف با بزرگای 3/7 MW=است. نزدیک ترین این زمین لرزه ها به کانون زمین لرزه اخیر،زمین لرزه 29 فروردین ماه 1290(11 آوریل 1911 میلادی) راور با بزرگای 7/6mb= است. در ادامه گزارش شرح 8زمین لرزه مخرب و مهم منطقه در سده گذشته آورده شده است:
• زمین لرزه 29 فروردین ماه 1290 هجری شمسی ( 18آوریل 1911 میلادی) راور
به دنبال پیشلرزه ای نیرومند،زمین لرزه ویرانگری که هنگام شب در دهستان راور روی داد حدود 700 تن را کشت.روستاهای کوچک آبدارجان،مکی و ده لکرکوه در ناحیه تنک جمعیت خاور راور بکلی و ویران شدند و تلفات بسیاری به بار آمد. تقریباً همه خانه ها در راور و آبادی های پیوسته به آن ویران شد.در خود شهر،که در زمان زمین لرزه 6000 تن جمعیت داشت، چندین باب از کارگاه های فرشبافی و مسجد جامع فروریخت و پنجاه نفر کشته شدند. راور به مدت درازی به حالت ویران باقی ماند و ساختمان های همگانی آن تنها سی سال بعد دگرباره ساخته شد. زمین لرزه اصلی و پسلرزه های آن سنگریزش های بسیاری را از سمت شمال خاوری لکرکوه به راه انداخت و بسیار محتمل است که از این زمین لرزه با گسلش در باختر آبدرجان همراه بوده که درازای چند کیلومتر در راستایی جنوب- جنوب خاوری کشیده شده بوده است.
به هنگام بازدیدی که چند سال از بخش هایی از این منطقه شد، هیچگونه گواه بازشناختنی از یک گسلش بسیار تازه وجود نداشت، جز آنکه راستایی که به ما نشان داده شده و گفته می شد که در 1911 میلادی کنشگری یافته است،اتفاقاً به یک زون راندگی با روند °160 خاور تعلق دارد.

شکل(5): لرزه خیزی منطقه در سده اخیر

 

آسیب های کم دامنه ای تا شماری از روستاهایی که در شکل(6) نشان داده شده است،گسترش داشت و در کرمان ، ده زوئیه و کوهبنان این لرزه به نیرومندی حس شد. لرزه در بیرجند، نصرت آباد و دزدآب نیز حس شد. در طی سه ماه پس از رویداد، پسلرزه ها ادامه داشت و بسیاری از آنها تا کرمان حس می شد.رویداد این پسلرزه ها با فواصل طولانی به مدت چندسال ادامه یافت. بزرگای این زمین لرزه 7/6mb= تعیین شده است.

شکل(6): زمین لرزه 18 آوریل 1911 میلادی، راور.

• زمين لرزه 31 شهريورماه 1302 هجری شمسی (22 سپتامبر 1923 میلادی) لاله زار

در 31 شهریور ماه 1302 هجری شمسی، ديرهنگام شب، زمين لرزه ويرانگري در استان کرمان بخش هايي از مناطق سيرجان و بافت را ويران کرد. دهستان گوغر و روستاهاي خطيب، قلعه عسکر و لاله زار تخريب شدند و بيش از 200 تن کشته شدند. تقريباً همه خانه ها و استحکاماتي که در چنالو و چمن رنگ در کوه آهورک وجود داشت ويران شد. اين زمین لرزه باعث وقوع سنگ ريزشهايي در گردنه باختر گوغر (مسير سيرجان) گرديد.
دامنه آسيبهاي اين زمین لرزه به نگار و راين و نيز 90 کيلومتر فراتر تا کرمان (که در آن تعدادي از ساختمانهاي همگاني از جمله اداره تلگراف به شدت ترک برداشت) کشيده شد. خانه هاي شخصي در بيرون از دروازه وکيل و نيز برج وکيل آسيب رسيد و 2 تن زخمي شدند. در سيرجان قناتها فروريخت و از ميزان تأمين آب شهر کاست. در رفسنجان 120 کيلومتر دورتر، بيشتر خانه ها شکاف برداشت. زمین لرزه در بم و انار نيز احساس شد. با توجه به خرابی های ایجاد شده ، شدت این زمین لرزه باید بیش ازVII در مرکز مهلرزه ای آن بوده باشد. بزرگای این زمین لرزه 9/6mb= تعیین شده است.
• زمين لرزه 14 تيرماه 1327 هجری شمسی (5 ژوئیه 1948میلادی) گوک (گلباف)

بنابر اطلاعات محلي، آباديهاي کم شماري که دردهستان تنک جمعيت گوک قرار داشتند در اثر اين زمین لرزه ويران شدند. خاستگاه اين زمین لرزه، کوه دو شاه در شمال گوک بوده است. زمین لرزه مذکور تا بم و کرمان به گونه اي نيرومند احساس شد و در سکنج مايه بيم و هراس مردم شد. بزرگاي اين زمین لرزه را 9/5 mb= و6 Ms=تعيين شده است.
اين زمين لرزه در امتداد جنوب خاوري همان منطقه اي روي داد که از وقوع زمین لرزه های پيشتر در سده نوزدهم آسيب ديده بود؛ به ويژه زمين لرزه اي در سال 1255 هجری شمسی روستاهاي سيرچ، حسن آباد و هشتادان را ويران کرد و سبب خشک شدن آب چشمه هاي روستاهاي آبگرم گرديد.

• زمين لرزه 29 آذرماه 1356 هجری شمسی(19 دسامبر 1977 میلادی) گيسک زرند (باب تنگل)

هنگام شب زمين لرزه اي که پيش از آن دو پيشلرزه نيرومند روي داد، چند روستا را در منطقه زرند ويران کرد. اين زمین لرزه با حدود 665 نفر کشته و 260 تن مجروح همراه بود. زمين لرزه گيسک زرند روستاهاي در تنگل، گيسک و سرباغ را ويران کرد و خاستگاه آن بخشي از گسل کوهبنان به طول 5/11 تا 5/19 کيلومتر بود. در شمال خاور زرند در پهنه گسلي مذکور، جابه جايي کم زمين به صورت ناپيوسته در فاصله اي حدود 10 کيلومتر با روند N140°ديده مي شود. جنبش هاي اين پهنه گسلي عمدتاً راستگرد بوده و ميانگين جابه جايي قائم و افقي آن به ترتيب حدود 7 و 10 سانتي متر (حداکثر 20) است. بزرگاي اين زمین لرزه را5/5 mb=و8/5Ms= تعيين کرده اند.
لازم به تذکر است که قبل از رويداد زمین لرزه 29 آذرماه 1356 هجری شمسی گيسک زرند، پيشلرزه هايي در اين ناحيه به وقوع پيوسته است. به طور مثال در 27 شهریورماه 1356 هجری شمسی زمین لرزه شديدي در تنگل را لرزاند و موجب خساراتي گرديد. ضمناً در 20آبان ماه 1356 هجری شمسی ده زوئيه در اثرزمین لرزه به شدت آسيب ديد.
به طور کلي زمين لرزه 29 آذرماه 1356 هجری شمسی گيسک زرند با وقوع زمين لغزشهايي در دامنه هاي پرشيب واقع در شمال باختر دهکده هاي در تنگل، ده زوئيه و همچنين شمال سرباغ همراه بوده است. دگرشکلي سطح زمين ضمن تشکيل ترکهاي کششي با آرايش نردباني، مؤلفه جنبش راستگرد گسل کوهبنان را در پهنه مهلرزه اي نشان مي دهند. گستره گسيخته شده غالباً با ظهور گوژگسلي(Fault gouge) در واحدهاي سنگ ماسه و سنگهاي تبخيري به پهناي چند متر و فرونشست ها و برجستگيهاي کششي متعددي در واحدهاي سنگي پالئوزوئيک يا نهشته هاي کواترنري سطح زمين مشخص مي شود.
• زمين لرزه 21 خردادماه 1360 (11ژوئن 1981 ميلادي(گلباف
در 21 خردادماه 1360 هجری شمسی زمين لرزه مخرب و ويرانگري با بزرگاي 1/6 mb= و 8/6Ms= قسمتي از استان کرمان را به زمین لرزه درآورد و در اثر آن شهر گلباف به کلي ويران شد. اين زمین لرزه حدود 1071 نفر کشته و 4000 نفر مجروح به همراه داشت.
حداکثر جابه جايي قائم گسل گلباف در زمین لرزه 21 خردادماه 1360 هجری شمسی حدود 10 سانتي متر (خاور گلباف) بوده است. در اين زمينلرزه حدود 16 کيلومتر از گسل گلباف جابه جا گرديده به طوري آثار اين گسيختگي به صورت شکستگيها و ترکهاي کوچکي مشاهده مي شود. راستاي عمومي اکثر اين گسيختگي ها شمال، شمال باختر- جنوب، جنوب خاور مي باشد. در خاور گلباف گسلهاي متعددي به موازات يکديگر با امتداد عمومي شمال، شمال باختري در سنگهاي آهکي و کنگلومراها و نهشته هاي عهد حاضر ديده مي شود.
بيشترين خسارات و ويراني در نواحي جنوب (آباديهاي تيرکان و ده ملک) و مرکزي (بخش مسکوني گلباف) متمرکز مي باشد. پديده روانگرايي و نشست زمين به علت وجود تشکيلات رسي و بالا بودن سطح اساس آبهاي زيرزميني که عامل مؤثري در تشديد حسارات بوده است در بخش عمده ناحيه جنوبي گلباف، خاور سنگ، شمال فندقا، خاور و جنوب هشتادان و سيرچ، چهارفرسنگ بيشه و پشته مشاهده شده است. در جنوب گلباف، تشکيلات رسي و خاور گلباف، ‌به خصوص دره سنگ، سازندهاي آهکي ريزش کرده اند.
• زمين لرزه 6 مردادماه 1360 (28 ژوئیه 1981 میلادی) سيرچ، (چهارفرسنگ)
اين زمين لرزه وحشتناک با بزرگاي 1/7 Ms=شديدترين زمین لرزه ای است که تا کنون در گستره استان کرمان روي داده است. در اثر اين زمين لرزه حدود 1300 نفر کشته، 915 نفر زخمي و 000، 25 نفر در ناحيه چهار فرسنگ (فرسخ)، سيرچ، هشتادان، فندقا، شهداد و آباديهاي اطراف آنها بي خانمان شدند. در سيرچ حدود 85 درصد خانه ها شديداً آسيب ديده يا تخريب شدند. پس از رويداد زلزله چشمه هاي آب متعددي در اين ناحيه ظاهر شده و سطح آب چاهها بالا آمد. حداکثر شدت زمين لرزه مذکور در سيرچ و چهارفرسخ حدود VIII در مقياس اصلاحي مرکالي برآورد شده است.
گسل گلباف در زمين لرزه 6 مردادماه 1360 هجری شمسی چهار فرسنگ جابه جايي قائم 14 سانتي متر و گسل لکرکوه جابه جايي قائم و افقي راستگرد به ترتيب 5 و 20 سانتي متر را نشان مي دهند. جنبش حدود 48 کيلومتر از بخش شمالي گسل گلباف و 10 کيلومتر از بخش جنوبي گسل لکرکوه سبب وقوع اين زمین لرزه گرديده است. در جنوب و باختر دهکده چهارفرسنگ شکستگيهاي متعددي با راستاي عمومي شمالي-جنوبي تا شمال خاوري- جنوب باختري در واحدهاي سنگي کنگلومرايي يا نهشته هاي عهد حاضر گزارش شده است.
در اثر زمين لرزه 6 مردادماه 1360 هجری شمسی سيرچ ناحيه اي به وسعت 577 کيلومتر مربع تحت تأثير خسارت و تخريبي در حد شدت نسبي VIII قرار گرفت. زمين لرزه مذکور سبب ويراني ساختمانهاي قديمي و فرسوده در شهرهاي کرمان و ماهان گرديد،‌به طوري قسمتي از سقف بازار و بخشي از مسجد حاج آقا علي در کرمان و قسمتي از مقبره شاه نعمت اله ولي در ماهان ريزش کرد. ضمناً سنگ ريزش و زمين لغزش در خاور هشتادان، سيرچ و شمال چهارفرسنگ به ويژه در دره خرشکي گزارش شده است. در جنوب باختر چهارفرسنگ (10 کيلومتري ابتدا دره خفتان) ريزش کوه سبب مسدود شدن جريان آب رودخانه و تشکيل درياچه اي به عمق حدود 10 متر شده است.
• زمين لرزه 23 اسفندماه 1376 هجری شمسی(14 مارس 1998 میلادی) فندوقا
در بيست و سوم اسفند ماه 1376هجري شمسي در ساعت 23:10 به وقت محلي (19:40 به وقت جهاني)، زمين لرزه اي با بزرگاي 9/6 Ms= در حوالي روستاي فندوقا در شمال گلباف در استان کرمان اتفاق افتاد. در اثر اين زمين لرزه به 7 روستاي گلباف، زمان آباد، فندوقا ، هشتادان ، جوشان ، دهو و ده قنبر خساراتي را وارد کرد. در اثر اين زمين لرزه 5 نفر در گلباف کشته و 14 نفر مجروح گرديدند. اين زمين لرزه داراي تعداد زيادي پسلرزه بود و بزرگترين آنها با بزرگاي7/4 mb= در 27 مارس 1998 رخ داده است.
زمين لرزه فندوقا ، زمين لرزه ماقبل آخر، ازمجموعه پنج زمين لرزه قابل توجه و اصلي بوده که بر روي گسل گوک (و مجموعه گسلهاي ناي بند) از سال 1981 میلادی تاکنون روي داده اند. تمام اين زمين لرزه ها با گسيختگي در سطح زمين همراه بوده اند. در اثر زمين لرزه 1998میلادی فندوقا نيز در حدود 23 کيلومتر گسل خوردگي سطحي با حدود 3 متر جابجايي امتداد لغز راستگرد و 1 متر جابجايي قائم در سطح زمين ايجاد گرديده است. آثار اين گسيختگي در عکسهاي هوايي وماهواره ايي به خوبي نمايان است. در 19 اکتبر1999 میلادی زمين لرزه ديگري با بزرگاي4/4 mb= در شهر گلباف روي داد که خساراتي به برخي از ابنيه اين شهر وارد کرد.
• زمين لرزه 4 اسفندماه 1383 هجری شمسی (22 فوريه 2005 ميلادي) داهوئيه (زرند) 
در ساعت 5 و 55 دقيقه و 8/20 ثانيه (به وقت محلي) روز 4 اسفند ماه 1383 برابر با ساعت 2 و 25 دقيقه و 8/20 ثانيه به وقت (GMT) زمين لرزه اي به بزرگاي امواج سطحي 5/6MS= در خاور شهر زرند در شمال استان کرمان روي داد. مختصات رومرکز اين زمين لرزه 76/30 درجه عرض شمالي و 74/56 درجه طول خاوری مي باشد. در اثر اين زمين لرزه 612 نفر کشته و بيش از 1400 نفر زخمي شدند. همچنين زمين لرزه به بيش از 700 واحد مسکوني خسارات عمده اي وارد کرد.
رويداد اصلي در منطقه زرند بلافاصله با حدود 30 پسلرزه دنبال شده و تا عصر روز 4 اسفند ماه 1383 هجری شمسی بزرگترين پسلرزه با بزرگاي 2/4 (در شبکه لرزه نگاري باند پهن پژوهشگاه) ثبت شده است روند عمومي پسلرزه ها پراکندگي به سمت جنوب و جنوب خاوری کانون زمین لرزه را نشان مي دهد. بنظر مي رسد که گسل داهوئيه مسبب اين زمين لرزه بوده است.
2-2- زمین‌لرزه‌های تاریخی (قبل از سال 1900 میلادی) مهم منطقه

8 زمین لرزه تاریخی در منطقه شمال استان کرمان روی داده است(شکل7 و جدول1) رویداد های که گزارش توصیفی دارند شرح آنها در زیر آورده شده است (اقتباس ازکتاب تاریخ زمین لرزه های ایران، آمبرسز و ملویل،1982- ترجمه: ابوالحسن رده).
• زمين لرزه آذرماه 1233هجری شمسی (نوامبر1854 میلادی) خورجند
اين زمين لرزه در 40 کيلومتري شمال خاور کرمان به وقوع پيوسته و سبب ويراني کامل اين آبادي و خسارات قابل توجهي به روستاهاي درختنگان،ده شير و دوران گرديد. شدت نسبي اين زلزله در خورجند VIII برآورد شده است. اين زمین لرزه در کرمان احساس شده و به نظر مي رسد که در اثر جنبش گسل لکرکوه روي داده است. بزرگاي اين زمین لرزه را 8/5 Ms= تعيين کرده اند.

• زمين لرزه 28 دي ماه 1242هجری شمسی (17 ژانویه 1864 میلادی) چترود
زمين لرزه ويرانگري در شب 7 شعبان 1280 هجری قمری تلفات انساني بسياري را در چترود و آباديهايي که در شمال خاور دشت قرار داشتند، به بار آورد. اين زمین لرزه آسيبهاي چشمگيري به کرمان رسانيد به طوري که ايوان جامع مظفر فروريخت و به ديوارهاي قبه سبز آسيب رسيد. بزرگاي اين زمین لرزه را 6 Ms= تعيين کرده اند.

• زمین لرزه مه 1875 میلادی کوهبنان

زمین لرزه شدیدی در منطقه کوهبنان روستا و دژجور و نیز زیستگاه های طغرالجرد را ویران کرد.گفته می شود که پیش از زمین لرزه جانوران شکاری بسیاری از کوهستان به زیر آمدند و وارد جور شدند.روستائیان به تعقیب آنها پرداخته و آنها را بیرون می راندند و همین سرگرمی، هنگامی که زمین لرزه روی داد، مایه نجات جانشان گردید.زمین لرزه باعث خشکیدن چشمه ها در طغرالجرد و رسیدن آسیب به خانه های رشک گردید.روستای واسط نیز ویران شد و زمین لرزه در کرمان و توابع آن به شدت حس شد. بزرگاي اين زمین لرزه را 6 Ms= تعيين کرده اند.

• زمين لرزه 2 خرداد 1276 هجری شمسی(27 مه 1897 میلادی) کرمان- چترود(قبه سبز)
در اثر این زمین لرزه آب قطع شد و بيشتر مردم کرمان به حومه شهر پناه بردند. در کرمان چند نفر کشته شدند و به چندين ساختمان همگاني و شخصي آسيبهاي تعمير ناپذيري رسيد. گنبد قبه سبز فروريخت و به ساختمان باغ ناصريه و سقف تکيه تعزيه نيز آسيب رسيد. پس از رويداد زمین لرزه، روستاهاي پيرامون چترود متروک رها شده و بازماندگان زمين لرزه در کرمان استقرار يافتند. بزرگاي اين زمین لرزه 5/5 Ms=را تعیین کرده اند.

جدول(1): فهرست زمین لرزه های تاریخی منطقه شمال استان کرمان

شکل(7): چند ضلعی های قهوه ای رنگ زمین لرزه های تاریخی و دوایر سبز رنگ زمین لرزه های مساوی و بزرگتر از 5 ، بازه زمانی 2012-1900 میلادی،در منطقه شمال استان کرمان را نشان می دهد
3- زمين شناسی منطقه 
- زمين شناسی منطقه

همانطور که اشاره گردید؛ زمین لرزه 8/12/1390 با بزرگای2/5=ML، در 18 کیلومتری شمال راور کرمان رخ داده است. بطور کلی گستره استان کرمان از فعالترين بخشهای پوسته ايرانزمين بوده و در طول تاريخ همواره شاهد رخداد زمين لرزه های مخربی در اين استان بوده ايم. وجود گسلهای فعال متعدد در گستره اين استان از قبيل گسل های کوهبنان، گلباف - سيرچ، بم، گوک، لکرکوه، شهداد، لاله زار، رفسنجان و... در کنار رخداد زمين لرزه های مخرب در جای جای اين استان فعالیت بالای لرزه زمینساختی این ناحیه را نشان می دهد.بطور کلی کرمان از ديدگاه زمينساختی بخشی از واحد زمينساختی ايران مرکزی می باشد. برخی از محققين واحد ايران مرکزی را به بخشهای کوچکتری نيز تقسيم کرده اند. در خاور ايران مرکزی بلوک لوت قرار گرفته است. واحدهای زمينساختی ايران مرکزی و لوت توسط مجموعه گسلهای فعال شمالی _ جنوبی که عمدتاً امتدادلغزند، از يکديگر جدا می شوند. سابقه فعاليتهای بالای لرزه خيزی اين مجموعه های گسلی و شواهد سطحی متعددی که بر سطح زمين بر جای گذارده اند، دلالت بر پيچيدگی ساختارهای زمينساختی در گستره مذکور را دارند.
از ويژگيهای زمين شناسی قابل توجه در گستره کرمان وجود رديف نسبتاً کاملی از سنگهای رسوبی است که محدوده سنی کامبرين زيرين تا اواخر دوران چهارم را شامل می شوند. بررسی اين رديفهای رسوبی و تغييرات جانبی آنها نشان می دهد که منطقه مورد بررسی در اين دوره طولانی همواره در جنب و جوش تکتونيکی بوده و آثار فازهای کوهزايی متعددی را در خود ثبت کرده است. محدوده کرمان از نظر تکتونيکی در دوران چهارم فعاليت زيادی داشته و بعلت نزديکی به زون گسلی نای بند فعاليت لرزه ای چشمگيری دارد. ديدگاههای محققين مختلف در خصوص ايران مرکزی و به خصوص بخشهای مختلف تشکيل دهنده اين واحد بسيار متنوع می باشد بصورتی که بيان تمام اين ديدگاهها ، نتيجه گيری را دشوار می کند. با تلفيق نظريه هايی که مقبوليت بيشتری دارند در يک نگاه کلی واحدهای چينه شناسی - ساختاری ايران مرکزی عبارتند از: 
• پی سنگ دگرگونی پرکامبرين.
• رديفهای سکويی پرکامبرين پسين - ترياس ميانی.
• انباشته های زغالدار ترياس پسين - ژوراسيک ميانی.
• رسوبهای دريايی ژوراسيک ميانی - کرتاسه همراه با فعاليتهای آتشفشانی.
• فعاليتهای ماگمايی دريايی و رسوبهای همزمان با کوهزايی پالئوژن.
• تکاپوهای ماگمايی خشکی و رسوبهای قاره ای نئوژن - کواترنری.
ناحيه ايران مركزی منطقه مثلثی شكل است كه شمال پهنه لوت در خاور، كوه های البرز در شمال و پهنه سنندج - سيرجان در شمال باختر آن را شامل می‌شود. تشابه سکانس های رسوبی البرز و ايران مرکزی به اندازه ای است که نامگذاری بسياری از واحدهای سازندهای پالئوزوئيک، مزوزوئيک و ترشيری در اين دو به گونه ای مشابه صورت
می پذيرد. انتهای شمال باختری اين مثلث تا نزديکی تبريز نيز کشيده می شود. نا آرامی های مکرر و هماهنگ با فازهای زمين ساختی شناخته شده در مقياس جهانی ، سبب شده تا رديفهای پلئوزوئيک - ترياس و همچنين فليش توربيديتهای مزوزوئيک ، گاهی در مرز رخساره آمفيبوليت دگرگون شوند. در همدان شيستهای دگرگونه دارای سن ژوراسيک بوده که در فاز سيمرين ميانی نخستين رويداد دگرگونی بر آنها تحميل شده ولی، فرآيند های دگرگونی همچنان در زمان کرتاسه و حتی در اثر جايگيری توده های نفوذی تکرار شده است. در بخش شمال باختری پهنه سنندج - سيرجان ، بخش عمده سنگهای دگرگونی نواحی سنندج و مهاباد وابسته به کرتاسه بوده و فرآيند دگرگونی يک پهنه آلپی هم ارز رخداد لاراميد است. 
ايران مرکزی يک واحد زمينساختی يکپارچه و همگن نيست و در اثر عملکرد گسلها بصورت قطعاتی جدا با ويژگيهای زمينساختی متفاوت است. با اين وجود دو ويژگی عمده در اين پهنه وجود دارد که مورد نخست وجود چين خوردگی، دگرگونی و پلوتونيسم شديد مزوزوئيک و ويژگی دوم تکاپوی شديد آتشفشانی سنوزوئيک در اين واحد می باشد. اين ويژگيها باعث تفکيک واحد ايران مرکزی از زاگرس است.
4- گسلهای منطقه شمال استان کرمان

همانطور که اشاره گردید منطقه کرمان از دیدگاه لرزه زمینساختی در زون ایران مرکزی قرار می گیرد که گسلهای پرتکاپو و بسیار جنبایی وجود دارد. این گسل ها و حرکات روی داده در امتداد آنها با رویداد زمین لرزه های سهمگین و متأسفانه همراه با خسارات بسیار توأم بوده است. برخی از مهمترین گسلهای که در محدود مورد نظر قرار گرفته اند به شرح زیر می باشند:
• گسل لکرکوه

گسل لکرکوه، گسلی با امتدادعمومی شمال باختری _ جنوب خاوری در بخش باختری و روند شمالی _ جنوبی در بخش خاوری است. درازای اين گسل در بخش خاوری در حدود 70 کيلومتر می باشد. بنظر می رسد که اين گسل از مجموعه گسلهای نای بند است و دارای شواهدی است که بر امتداد لغز بودن اين گسل دلالت می کند(شکل1).

• گسل کوهبنان

گسل لرزه زای کوهبنان، گسلی است با راستای عمومی شمال باختری-جنوب خاوری و درازای شناخته شده 300 کیلومتر که از شمال کرمان و خاور زرند می گذرد(شکل1). سازوکار این گسل، فشاری با شیب به سمت شمال خاوری است و در راستای آن سنگهای پرکامبرین پسین و پالئوزوییک ( از سمت شمال خاوری) بر روی بادزنهای آبرفتی و رسوبات کواترنر دشت (در جنوب باختری) رانده شده اند. گسل لرزه خیز کوهبنان؛ افزون بر سازوکار فشاری، دارای جنبش راستالغز راستگرد نیز می باشد. هوکریده و همکار (1962)، جابه جا شدگی راستالغز راست گرد این گسل را به سبب جابه جا شدگی موجود در آبراهه ها که به وسیله گسل در 89 کیلومتری جنوب کوهبنان اتفاق افتاده بود، تشخیص دادند. ولی بررسیهای بعدی روشن کرد که حرکت راستالغز در تمامی درازای گسل کوهبنان یک پدیده عمومی است. این گسل بر روی زمین و نیز عکسهای هوایی و ماهواره ای، بویژه در پهنه هایی که مرز میان سنگهای قدیمی (در خاور) و رسوبات آبرفتی کواترنر (در باختر) را می سازد، به روشنی قابل مشاهده است.
گسل جوان کوهبنان، گسلی است فعال و لرزه زا، ولی دوربودن آن از مراکز آبادیها و کمی جمعیت در مسیر آن، موجب شده تا داده های کمی از این گسل دردست باشد. دست کم، زمین لرزه های ویرانگر ذیل به سبب جنبش گسل کوهبنان روی داده اند. 
زمین لرزه 1/11/1854 هوریجان (Io=VII+, Ms=5.8)
زمین لرزه 17/1/1864 چترود (Io=VIII, Ms=6.0)
زمین لرزه 4/8/1871 چترود (Io=VIII)
زمین لرزه 27/5/1897 چترود (Io=VIII, Ms=5.7)
زمین لرزه 25/4/1913 چترود (Io=VII, Ms=4.5)
زمین لرزه 13/2/1937 باب تنگل (Io=VI, Ms=4.7)
زمین لرزه 17/9/1977 ده زوئیه، (mb=4.8, Ms=5.6)
زمین لرزه 10/11/1977 ده زوئیه، (Io=VI, mb=4.8)
زمین لرزه 19/12/1977 باب تنگل (Io=VII+, mb=5.8, Ms=5.7)
زمین لرزه 4/12/1383 داهوئیه زرند(Ms=6.5)
• منطقه گسلی گوک
گسل فشاری گوک با راستای شمال شمال باختری-جنوب جنوب خاوری و درازای بیش از 200 کیلومتر، کم و بیش از 80 کیلومتری خاور کرمان می گذرد(شکل1). گسل گوک که در عکسهای هوایی و تصویرهای ماهواره ای به روشنی دیده می شود، گسل منفرد نبوده، بلکه به شکل یک سیستم گسلی است که همراه گسلهای کوهبنان-نایبند یک منطقه ساختاری بنیادی را در جنوب خاوری ایران زمین تشکیل داده اند. این گسل در آغاز از سوی دیمتریویچ (1973)، گسل سروستان نامیده شد و سپس بربریان (1976) آن را به نام گسل گوک و به عنوان گسل کواترنر و فعال معرفی کرد. گسل گوک در راستای خود سبب رانده شدن سنگهای گوناگون کرتاسه (از سوی خاور) بر روی کنگلومرا و مارن نئوژن، بادزنهای آبرفتی کواترنر و پهنه های گلی (در باختر) شده است (واله، 1973).
اختلاف بلندی ناگهانی و شدید میان فرونشست گلباف (با ارتفاع نزدیک به 1750 متر) و نزدیکترین چکاد به آن در یک فاصله کمتر از پنج کیلومتری خاور آن (کوه آبشورنسک با ارتفاع 2690 متر)، یکی از ویژگیهای توپوگرافی است که نشانگر مؤلفه قائم در راستای گسل فعال گوک است. سیستم گسلی فعال گوک سبب پیدایش فرونشستهای فشاری باریک و درازی در راستای خود شده است (بربریان و همکاران، 1984).
این فرونشستها پهنایی در حدود سه کیلومتر داشته که مرز گسلی آنها گویای جابه جاییهای کنونی در ادامه رویدادهای لرزه زمین ساختی گذشته آنهاست.
جنبش گسل فعال و لرزه زای گوک سبب رویداد زمین لرزه های ذیل شده است (بربریان و همکار، 1984).
- زمین لرزه 1877 میلادی سیرچ (Io=VII, Ms=5.6)
- زمین لرزه 27/10/1909 جوشان (Io=VII, Ms=5.5)
- پس لرزه 6/11/1909 جوشان (Io=VII, Ms=5.0)
- زمین لرزه 29/4/1911 فیض آباد (Io=VII, mb=5.6, Ms=6.4)
- زمین لرزه 5/7/1948 گوک (Io=VII, m b=5.9, Ms=6.0)
- زمین لرزه 2/9/1969 سیرچ (Io=VI, mb=5.3, Ms=5.2)
- زمین لرزه 11/16/1981 گلباف (Io=VII+, mb=6.1, Ms=6.7)
- زمین لرزه 28/7/1981 سیرچ (Io=IX, mb=5.7, Ms=7.1)
• گسل شهداد
گسل شهداد، گسلی است کواترنر با راستای خم دار شمال باختری-جنوب خاوری که در 5/2 کیلومتری جنوب شهداد قرار دارد(شکل1). گسل فشاری شهداد که کم و بیش مرز جنوب باختری دشت لوت راتشکیل می دهد، در تمامی مسیر خود رسوبات کواترنر را می برد. شیب این گسل به سمت جنوب باختری بوده و در مسیر آن کنگلومرا، مارن و ماسه سنگهای قرمز رنگ و گچ دار میوسن و رسوبات آواری نئوژن (از سوی باختر و جنوب باختری) بر روی رسوبات آبرفتی کواترنر دشت ( در خاور شمال خاوری) رانده شده اند (بربریان و همکار، 1984).
• گسل نایبند
گسل نایبند، گسلی است جوان با راستای شمالی - جنوبی و درازای نزدیک به 400 کیلومتر(شکل1). برپایه مشاهدات اشتوکلین و نبوی (1971)، گسل نایبند یکی از ساختهای ژرف و بنیادی ایران زمین است که فرونشست دشت لوت را در خارو، از کوههای طبس-کرمان در باختر، جدا ساخته و تا بلوچستان نیز ادامه می یابد. گسل نایبند بدون شک در پیدایش تالاب رسوبی کوههای شتری نقش اساسی داشته است (بربریان و قرشی، 1368).
در پهنه چشمه آبگرم (در 46 کیلومتری شمال نایبندان)، رسوبات بسیار جوان کواترنری پلایا به وسیله این گسل بریده و به میزان 20 متر جابه جا شده اند (اشتوکلین و همکار، 1965). در خاور راور، دو مخروط آتشفشانی جوان در راستای گسل نابند شکل گرفته اند. برش در رسوبات بسیار جوان کواترنر و جابه جایهای قائم در بخشهای گوناگون این گسل گزارش شده است.
باتوجه به روندها و گسلهای فرعتی که در بخش باختری این گسل در پهنه طبس و کوههای روار دیده می شود، می توان نتیجه گرفت که آخرین جنبش این گسل از گونه راستالغز راست گرد بوده است. همچنین باتوجه به عکسهای هوایی، گزارش شده است که رودخانه ها در بخش میانی گسل، به شکل راست گرد جابه جا شده اند (ولمن، 1966). به این ترتیب، می توان سازوکار گسل نایبند را راستالغز راست گرد با مؤلفه شیب لغز دانست که از زمانهای گذشته تا کواترنر ادامه داشته است (مهاجر اشجعی، و همکار، 1975).
5- جمع بندی
درمنطقه شمال استان کرمان وقوع 8 زمین لرزه تاریخی مخرب و بیش از 829 زمین لرزه دریک صدسال اخیر که تعداد 44مورد از آنها دارای بزرگای 5 و بزرگتر از 5 می باشد، نشان دهنده لرزه خیزی بالا دراین نواحی می باشد. در مجموع استان کرمان جزء لرزه خیز ترین مناطق ایران می باشد. همچنین وجود گسلهای فعال و بنیادی مانند گسل نایبند، گلباف- سیرچ،گوک،شهداد،چترود و لکرکوه ضرورت توجه خاص به مناطق یاد شده از نظرمطالعات لرزه خیزی و مهندسی زلزله را اجتناب ناپذیر نموده است.
6- منابع
• آمبرسز، ن. ن و ملویل، چ. پ؛ تاریخ زمین‌لرزه‌های ایران، انتشارات آگاه، 1370.
• پورکرمانی، م. وآرین، م.: لرزه خیزی ایران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1377.
• اسلامی،آ. و اشعری، ع.ر.: گزارش زمین لرزه 6/4/1390، سیرچ کرمان، وب سایت پژوهشگاه بین المللی زلزله
شناسی و مهندسی زلزله،www.iiees.ac.ir.
• تقابنی،م.،جوان دولویی،غ. وعسگری،الف.ه.: گزارش زمین لرزه 9/5/1389،جنوب بردسیر، کرمان، وب سایت پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله،www.iiees.ac.ir.
• مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری ایران: پهنه بندی خطر نسبی زمین‌لرزه در ایران، 1376.
• حسامی آذر،خ. و همکاران(1382): نقشه گسلهای فعال ایران، پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله.
• بخش جستجوی زمین لرزه های ایران وب سایت پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله،www.iiees.ac.ir.